Jacek Malczewski namalował ten autoportret w 1924 roku, kiedy miał około 70 lat. Przedstawił się w jasnym stroju i ciemnej czapce, na tle pejzażu z półprzejrzystymi postaciami. Obraz należy do Muzeum Narodowego w Warszawie (nr inw. MP 1146 MNW).
Jacek Malczewski (1854–1929), Autoportret (1924) (1924) · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.
Kiedy powstał ten autoportret Malczewskiego?
Obraz jest sygnowany w lewym dolnym rogu: „J Malczewski 1924”. To praca z ostatnich lat życia artysty. Malczewski urodził się w 1854 roku w Radomiu, a zmarł w Krakowie w 1929 roku. Pod koniec życia stracił wzrok.
Malczewski malował siebie przez całe życie, a sam tytuł „Autoportret” nosi w jego dorobku wiele obrazów. Tylko w katalogu Muzeum Narodowego w Warszawie są autoportrety z lat 1892, 1914, 1924, 1925 i 1926. W tym samym 1924 roku powstał też inny obraz z tej kolekcji, „Autoportret na tle polskiej drogi” (MP 1164 MNW). Dlatego przy tym obrazie warto podawać rok i numer inwentarzowy, żeby nie pomylić go z innymi wersjami.
ArtystaJacek Malczewski (1854–1929)
DziełoAutoportret (1924) (1924) Autoportret
Technikaolej na tekturze, 47,5 × 34 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa
Co przedstawia autoportret z 1924 roku?
Malarz pokazał się w popiersiu, en face, z twarzą zwróconą do widza. Ma siwą, krótko przyciętą brodę i wąsy, ciemną, przylegającą do głowy czapkę i jasny, zapinany strój z białym kołnierzem. Twarz jest namalowana szerokimi, ciepłymi plamami różu i ochry, a ubranie kilkoma zdecydowanymi pociągnięciami bieli i szarości.
Tło wypełnia pejzaż z drzewami i niskim horyzontem. Pojawiają się w nim półprzejrzyste postacie: po lewej jasna postać kobieca, w prawym górnym rogu postać z długim drzewcem. Muzeum opisuje obraz jako portret symboliczny na tle pejzażu. Malczewski często łączył własny wizerunek z postaciami z wyobraźni, ale w przypadku tego obrazu muzeum nie podaje ich identyfikacji, więc nie należy im przypisywać konkretnych imion.
Obraz jest niewielki, ma 47,5 na 34 cm. Namalowano go farbami olejnymi na tekturze, podobnie jak wiele innych prac Malczewskiego w zbiorach warszawskiego muzeum.
Jak obraz trafił do Muzeum Narodowego w Warszawie?
Autoportret podarował muzeum Franciszek Goldberg-Górski (1863–1937). Dar zapisano 2 listopada 1928 roku, czyli jeszcze za życia malarza. Obraz należy do kolekcji malarstwa polskiego do 1914 roku.
W czasie II wojny światowej obraz wywieziono z Warszawy. Po wojnie odnaleziono go w Jeleniej Górze i 6 sierpnia 1945 roku odzyskano w ramach rewindykacji. Autoportret pokazywano potem na wystawach poza Warszawą, m.in. w Muzeum Narodowym w Szczecinie (2017) i w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie, na wystawie „Jacek Malczewski – portret własny” (2021).
