Gdy u progu I wojny światowej sześćdziesięcioletni Jacek Malczewski stanął przed lustrem w krakowskiej pracowni, stworzył portret o magnetycznej sile i niezłomnej powadze. „Autoportret” z około 1914 roku to wizerunek artysty będącego żywym symbolem epoki: spod siwiejącej, gęstej czupryny spoglądają przenikliwe, głębokie oczy człowieka, który całe życie poświęcił roztrząsaniu narodowych mitów i tajemnic ludzkiego losu. Ubrany w prosty, ciemny strój, mistrz emanuje królewską dumą i wewnętrznym spokojem mędrca przeczuwającego nadchodzące dziejowe burze.
Jacek Malczewski, Autoportret (ok. 1914) · Zbiory: Muzeum Narodowe w Warszawie (MNW).
Malarz o stu twarzach i pasja autoportretu
W dziejach polskiej sztuki nikt nie portretował samego siebie z taką pasją i wieloznacznością jak Jacek Malczewski. Pozostawił po sobie setki autoportretów, w których przywdziewał najróżniejsze kostiumy – od biblijnego Chrystusa i mitycznego fauna, przez niewolnika w kajdanach, aż po zbrojnego rycerza.
W kompozycji warszawskiej zrezygnował jednak z teatralnych rekwizytów na rzecz psychologicznej prawdy. Widzimy dojrzałego profesora krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, u szczytu sławy i uznania, który patrzy na świat bez złudzeń.
Światłocień na twarzy artysty został poprowadzony z niezwykłym kunsztem: jasne czoło promieniuje intelektem, a mocno zarysowana szczęka i wąsy zdradzają żelazną wolę i wierność własnym ideałom.
MalarzJacek Malczewski (1854–1929)
Dzieło i technikaAutoportret (ok. 1914) olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Warszawie Warszawa, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Młoda Polska i narodowe posłannictwo sztuki
Dla pokolenia Młodej PolskiMalczewski był kimś znacznie więcej niż wybitnym kolorystą – był przewodnikiem duchowym i kapłanem sztuki. Wychowany w kulcie poezji Juliusza Słowackiego i pamięci o powstaniu styczniowym, uważał, że malarz w zniewolonym kraju ma do spełnienia świętą misję.
W spojrzeniu artysty z 1914 roku widać napięcie tamtych dni. Nadchodziła wielka wojna mocarstw, która miała przynieść Polsce upragnioną niepodległość. Malczewski staje przed widzem jako strażnik pamięci, gotów przypomnieć rodakom o cenie wolności.
Ciemna, szlachetna tonacja tła podkreśla arystokratyczną godność wizerunku, nawiązując do najlepszych wzorców portretowych Rembrandta i Velázqueza.
“
„Gdybym nie był Polakiem, nie byłbym artystą. Moje malarstwo to bolesna, nieuleczalna miłość do ojczyzny.”
Skarb galerii na warszawskim Trakcie Królewskim
„Autoportret” z 1914 roku to jedno z najbardziej poruszających i surowych świadectw dojrzałego geniuszu Malczewskiego. Pokazuje człowieka wolnego duchem pośród zniewolonego świata.
Płótno w Muzeum Narodowym w Warszawie budzi w widzach głęboki szacunek. Jego magnetyzm i powaga przypominają, że prawdziwa wielkość nie wymaga krzykliwych ozdób – tkwi w autentyczności, mądrości i niezłomnej postawie wobec wyzwań historii.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło znajduje się w stałej ekspozycji Muzeum Narodowego w Warszawie. Bogate zbiory autoportretów mistrza posiada również Muzeum Narodowe w Krakowie (Gmach Główny / Sukiennice).
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Autoportret”
Wnieś do swojego otoczenia dumę młodopolskiego symbolizmu, powagę mistrza i głębię polskiej kultury narodowej. Nasza autorska kolekcja z motywem „Autoportretu” Jacka Malczewskiego to hołd dla wielkiego malarstwa, wykonany z mistrzowskim kunsztem w Polsce.
