Jacek Malczewski namalował „Autoportret w zbroi” w 1914 roku. Przedstawił się w popiersiu, w lśniącej płytowej zbroi z różowym kwiatem na piersi, na ciemnym tle. Obraz należy do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Jacek Malczewski (1854–1929), Autoportret w zbroi (1914) · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.
Kiedy powstał „Autoportret w zbroi”?
Obraz jest sygnowany w prawym górnym rogu: „J Malczewski / 1914.”. W tym czasie Malczewski był rektorem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Stanowisko objął w 1912 roku i pełnił je do wybuchu I wojny światowej, kiedy wyjechał z Krakowa. Początek wojny spędził w Wiedniu. Nie wiadomo, czy obraz powstał przed wybuchem wojny, czy po nim.
Zbroja nie była w jego autoportretach motywem jednorazowym. W tym samym muzeum jest wcześniejszy „Autoportret w zbroi ze skrzypeczkami” z 1908 roku. Malczewski wielokrotnie przedstawiał siebie w kostiumach i rolach, a w latach 1908–1911 także pod postacią Chrystusa.
ArtystaJacek Malczewski (1854–1929)
DziełoAutoportret w zbroi (1914)
Technikaolej na tekturze, 54 × 65 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa
Co przedstawia obraz?
Malarz ukazał się w popiersiu, w ujęciu trzy czwarte, z twarzą zwróconą w stronę widza. Ma łysą głowę, rudawą brodę i podkręcone wąsy. Na sobie ma stalową zbroję z wysokim kołnierzem i naramiennikami. Metal odbija światło chłodnymi, srebrzystymi refleksami. Na piersi, na tle stali, przypięty jest różowy kwiat.
Tło jest ciemne i neutralne, przecięte jedynie cienkimi pionowymi liniami. Dzięki temu twarz i zbroja wyraźnie wychodzą do przodu. Obraz ma poziomy format, 54 na 65 cm. Malczewski namalował go farbami olejnymi na tekturze.
Co oznacza zbroja na autoportrecie?
Muzeum klasyfikuje obraz jako dzieło symbolizmu i Młodej Polski oraz zaznacza, że zawiera symbole: zbroję i kwiat. Sam Malczewski bardzo rzadko objaśniał znaczenie swoich kompozycji, o czym przypomina muzeum przy innych jego obrazach. Dlatego interpretacje tego autoportretu pozostają otwarte.
Najbezpieczniej opisać to, co widać: zestawienie twardej, rycerskiej zbroi z delikatnym kwiatem i spokojną, skupioną twarzą malarza. Dawne opowieści o rzekomych wypowiedziach artysty na temat tego obrazu nie mają potwierdzenia w źródłach.
Gdzie można zobaczyć „Autoportret w zbroi”?
Obraz należy do Muzeum Narodowego w Warszawie, które kupiło go do swoich zbiorów. Ma numer inwentarzowy MP 375 MNW. Muzeum omawia go w przewodniku po Galerii Sztuki XIX Wieku (2022), co pokazuje, jak ważne miejsce zajmuje w kolekcji.
