W 1892 roku trzydziestoośmioletni Jacek Malczewski namalował w Krakowie dzieło, które stało się jego artystycznym manifestem i jednym z najbardziej wyrazistych wizerunków twórcy w dziejach polskiego modernizmu. „Autoportret z paletą” to celebracja malarskiego rzemiosła i suwerenności ducha: artysta w ciemnym stroju pracownianym trzyma w lewej dłoni owalną, drewnianą paletę z wyciśniętymi farbami oraz wiązkę pędzli, patrząc wprost na widza wzrokiem pełnym badawczej czujności. To chwila, w której twórca zatrzymuje się na sekundę przed sztalugą, gotów do stworzenia wielkich, symbolicznych wizji.
Jacek Malczewski, Autoportret z paletą (1892) · Zbiory: Muzeum Narodowe w Poznaniu (Galeria w Rogalinie).
Młody profesor i narodziny własnego stylu
Początek lat dziewięćdziesiątych XIX wieku był dla Jacka Malczewskiego czasem niezwykłego przełomu. Artysta odchodził od surowego, realistycznego dokumentowania katorgi syberyjskiej w stronę własnego, unikatowego języka symbolizmu, w którym baśniowe chimery, fauny i anioły zaczęły zaludniać polskie pola.
W „Autoportrecie z paletą” uwiecznił siebie w sile wieku. Jego postać jest zwarta, muskularna, pełna energii witalnej. Trzymana w dłoni paleta malarska nie jest tylko narzędziem pracy – staje się rycerską tarczą, a pędzle orężem w walce o narodową wyobraźnię.
W tle kompozycji kłębią się zgaszone, złocisto-brunatne tony, które zapowiadają powstanie najsłynniejszych wielkich płócien artysty, takich jak „Melancholia” czy „Błędne koło”.
MalarzJacek Malczewski (1854–1929)
Dzieło i technikaAutoportret z paletą (ok. 1890–1914) Olej na płótnie / Desce
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Poznaniu Poznań / Kraków / Warszawa, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Drewniana paleta i alchemia koloru
Szczególną uwagę przykuwa paleta trzymana przez artystę. Malczewski z fotograficzną precyzją odtworzył smugi i kleksy pigmentów – cynobru, błękitu pruskiego, żółcieni i bieli ołowianej. Dla mistrza paleta była ołtarzem, na którym z martwego prochu rodzi się żywa, poruszająca serca sztuka.
Dłonie malarza – szerokie, silne, a zarazem czułe – zdradzają wielki szacunek dla fizycznego trudu pracy malarskiej. Malczewski odrzucał dandysowskie pozy; na pierwszym miejscu zawsze stawiał żelazną dyscyplinę warsztatową wyniesioną ze szkoły Jana Matejki.
“
„Sztuka nie jest zabawą próżniaków ani dekoracją salonów; jest kapłaństwem, walką i poszukiwaniem prawdy o człowieku.”
Duma rogalinskiej galerii
„Autoportret z paletą” to dzieło o niezwykłej sile wyrazu, definiujące tożsamość polskiego artysty przełomu stuleci. Pokazuje człowieka w pełni świadomego swego geniuszu, który nie boi się iść pod prąd akademickich mód.
Obraz w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu (eksponowany w pałacu w Rogalinie) zachwyca surową powagą, mistrzostwem rysunku i prawdą psychologiczną, będąc wspaniałą inspiracją dla każdego, kto poszukuje w życiu własnej, autentycznej drogi.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Płótno znajduje się w stałej ekspozycji Galerii Obrazów w Rogalinie (Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu). Pamiątki po artyście prezentuje także Muzeum Narodowe w Krakowie.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Autoportret z paletą”
Poczuj pasję artystycznego powołania, siłę warsztatu i dumę wielkiego mistrza Młodej Polski. Nasza kolekcja toreb i akcesoriów z motywem „Autoportretu z paletą” Jacka Malczewskiego to doskonały wybór dla miłośników autentycznego polskiego kunsztu i tradycji.
