Jacek Malczewski – Chrystus w Emaus - środkowa część tryptyku

Dlaczego Chrystus na obrazie ma twarz Malczewskiego?

Według Muzeum Narodowego w Warszawie lata 1908–1911 to w twórczości Malczewskiego okres nagłego rozkwitu tematów chrystologicznych. Artysta namalował wtedy kilka obrazów, w których przedstawił siebie pod postacią Chrystusa. Muzeum oznacza ten obraz również jako autoportret.

W ten sposób malarz wyrażał przekonanie o szczególnej misji sztuki i wyjątkowej roli artysty. Obrazy z tej serii były też polemiką z krytykami, którzy zarzucali mu konserwatyzm wobec nowych prądów w malarstwie.

Co przedstawia środkowa część tryptyku?

Scena pochodzi z Ewangelii św. Łukasza: zmartwychwstały Jezus siada do stołu z dwoma uczniami w Emaus, a ci rozpoznają go przy łamaniu chleba. Malczewski pokazał właśnie ten moment, a nie spotkanie w drodze.

Chrystus siedzi za stołem nakrytym białym obrusem. Ma długie, falujące włosy i brodę, jasną szatę, prążkowaną kamizelkę i przewiązaną w pasie szarfę. Obiema dłońmi łamie chleb. Na stole stoi szklanka z bursztynowym napojem, a z prawej strony leżą widelec i nóż. Za postacią rozchodzi się wielki, jasny krąg światła w odcieniach zieleni, żółci i błękitu.

Obraz ma 93 na 73 cm, w ramie 140 na 102,5 cm. Namalowano go farbami olejnymi na tekturze. Sygnatura w lewym dolnym rogu brzmi „J.Malczewski 1909”.

Kim są uczniowie na bocznych skrzydłach?

Boczne części tryptyku muzeum zatytułowało „Zesłaniec”. Każda ma 73 na 92 cm. Siedzą na nich dwaj apostołowie ubrani w wojskowe szynele, przy stołach takich jak ten na środkowej tablicy. Na prawym skrzydle na talerzu leży ryba.

W opisie muzeum uczniowie to polscy powstańcy. Starszy ma symbolizować uczestników powstania styczniowego, młodszy prawdopodobnie bojowników o niepodległość z czasów rewolucji 1905 roku. Chrystus budzi w nich wiarę w zmartwychwstanie ojczyzny, tak jak w Ewangelii budzi wiarę uczniów we własne zmartwychwstanie. Tryptyk łączy więc temat religijny z wątkiem walki o niepodległość.

Gdzie można zobaczyć tryptyk?

Wszystkie trzy części należą do Muzeum Narodowego w Warszawie. Środkowa tablica ma numer MP 1909/2 MNW, a skrzydła numery MP 1909/1 i MP 1909/3 MNW. Według katalogu muzeum tryptyk trafił do zbiorów jako dar i pochodzi z kolekcji Ignacego Jana Paderewskiego.