Jacek Malczewski namalował „Portret matki artysty” około 1880 roku. To niewielki, kameralny wizerunek Marii Malczewskiej, siedzącej w fotelu w ciemnym stroju. Obraz należy do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie.
Jacek Malczewski (1854–1929), Portret matki artysty (ok. 1880) · Muzeum Narodowe w Warszawie.
Kim była matka Jacka Malczewskiego?
Na obrazie jest Maria Malczewska z Korwin-Szymanowskich. Muzeum Narodowe w Warszawie podaje jej daty życia jako ok. 1834–1898. Była córką Aleksandra Szymanowskiego, dawnego oficera wojsk napoleońskich. Jej mężem był Julian Malczewski, generalny sekretarz Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego guberni radomskiej.
Jacek urodził się w 1854 roku w Radomiu i do trzynastego roku życia wychowywał się pod opieką rodziców. W 1867 roku wysłali go do majątku wuja, Feliksa Karczewskiego, w Wielgiem. Tam jego opiekunem i nauczycielem był pisarz Adolf Dygasiński.
Rodzina pozostała ważnym tematem w twórczości malarza. Gdy w 1884 roku zmarł jego ojciec, Jacek utrwalił pogrzeb w realistycznych szkicach. Portret matki powstał kilka lat wcześniej i należy do tej samej, domowej strony jego sztuki.
ArtystaJacek Malczewski (1854–1929)
DziełoPortret matki artysty (ok. 1880)
Technikaolej na tekturze, 30 × 23,5 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie
Kiedy powstał portret?
Muzeum datuje obraz na około 1880 rok. Był to czas, gdy Malczewski kończył edukację artystyczną. W latach 1876–1877 studiował w Paryżu, w 1879 roku ukończył kurs kompozycji w klasie mistrzowskiej Jana Matejki, a w 1880 roku wyjechał w podróż do północnych Włoch.
Według Muzeum Narodowego w Poznaniu malarz zaczynał od realizmu idealizującego, a potem naturalistycznego. Symboliczne obrazy z faunami, chimerami i Thanatosem, z których jest dziś najbardziej znany, pojawiły się później, zwłaszcza po 1890 roku. Portret matki należy do wczesnego, realistycznego etapu jego twórczości.
Co przedstawia obraz?
Maria Malczewska siedzi w drewnianym fotelu, ukazana do pasa, w ujęciu trzy czwarte. Ma na sobie ciemną, zapiętą pod szyję suknię i ciemne nakrycie głowy, a przy kołnierzu broszę. Złożone na kolanach dłonie trzymają białą, koronkową chusteczkę. Patrzy w bok, poza kadr, z poważnym, skupionym wyrazem twarzy.
Tło jest ciemne, brązowe, a jasna plama w lewym górnym rogu sugeruje źródło światła we wnętrzu. Światło pada na twarz, dłonie i chusteczkę, a reszta postaci tonie w półmroku. Malarz zostawił widoczne, szybkie pociągnięcia pędzla, zwłaszcza w fałdach ubrania.
To obraz małego formatu, 30 na 23,5 centymetra, namalowany olejem na tekturze. Podpis „J Malczewski” znajduje się na odwrociu, w prawym dolnym rogu.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
Portret należy do Muzeum Narodowego w Warszawie i ma numer inwentarzowy MP 1153 MNW. Muzeum nabyło go drogą zakupu. Karta obrazu z reprodukcją jest dostępna w zbiorach cyfrowych muzeum.
