W galerii młodopolskich wizerunków Jacka Malczewskiego niewiele jest płócien tak intymnych, pozbawionych teatralnej maskarady i przesiąkniętych bezbrzeżną czułością, jak wizerunek jego ukochanej matki. Maria z Korwin-Szymanowskich Malczewska była dla przyszłego geniusza polskiego symbolizmu postacią mityczną, pierwszą powierniczką marzeń i ostoją duchowego ładu. Malując jej szlachetne, naznaczone upływem lat oblicze, artysta odłożył na bok skrzydła faunów i kajdany powstańców, skupiając się na czystej prawdzie ludzkiego serca, matczynej dobroci i melancholijnym spojrzeniu patrzącym w wieczność.
Jacek Malczewski, Portret matki artysty · Zbiory: Muzeum Narodowe w Poznaniu (Galeria w Rogalinie).
Matka, która uczyła kochać poezję i wolność
Maria Malczewska odegrała kluczową rolę w ukształtowaniu wrażliwości młodego Jacka. To w rodzinnym Radomiu oraz w majątku w Gardzienicach matka czytała mu strofy Juliusza Słowackiego, uczyła miłości do ojczystej przyrody i zaszczepiła głęboki szacunek dla tradycji niepodległościowej.
W prezentowanym portrecie Jacek Malczewski z niezwykłą delikatnością wydobywa miękki modelunek twarzy matki. Ciemny, skromny strój i wdowi czepiec kontrastują z rozjaśnionym, ciepłym kolorytem karnacji, na której każdy cień opowiada o przeżytych troskach i bezwarunkowym oddaniu rodzinie.
Spojrzenie Marii Malczewskiej jest spokojne, przenikliwe, a zarazem pełne bezgranicznego zrozumienia. Malarz unikał wszelkiej powierzchownej idealizacji – liczyła się prawda psychologiczna i bezcenny ślad więzi, której nie zatarł nawet czas.
MalarzJacek Malczewski (1854–1929)
Dzieło i technikaPortret matki artysty (ok. 1890–1914) Olej na płótnie / Desce
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Poznaniu Poznań / Kraków / Warszawa, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Światło intymnego wspomnienia w rogalińskiej kolekcji
Obraz wszedł do słynnej kolekcji Edwarda Aleksandra Raczyńskiego w Rogalinie, mecenasa, który jak nikt inny rozumiał wielkość Malczewskiego i zgromadził największy na świecie zbiór jego arcydzieł.
Choć Malczewski zasłynął jako twórca wielkich, dramatycznych poematów malarskich zaludnionych chimerami i aniołami, to właśnie w portretach najbliższych ujawnia się jego wirtuozeria warsztatowa i mistrzostwo w operowaniu światłocieniem godne starych mistrzów renesansu.
Zgaszone tło i wyważona paleta barwna – od głębokich brązów po świetliste beże – sprawiają, że uwaga widza koncentruje się wyłącznie na duchowym wnętrzu portretowanej kobiety, tworząc nastrojową ikonę macierzyństwa.
“
„Cokolwiek pięknego stworzyłem na tym świecie, ma swój początek w oczach mojej matki i w wierszach, które mi nuciła o zmierzchu.”
Uniwersalne piękno i ponadczasowa godność
„Portret matki artysty” przypomina, że za każdą wielką wizją malarską stoi człowiek ze swoimi najgłębszymi korzeniami. Dzieło to wzrusza odbiorców powściągliwością formy i monumentalną godnością.
W rogalińskim pałacu, pośród wspaniałych dębów i młodopolskich arcydzieł, płótno to zachwyca wyciszeniem i autentyzmem. Stanowi dowód na to, że prawdziwa sztuka rodzi się z miłości i szacunku dla drugiego człowieka.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Płótno znajduje się w stałej ekspozycji Pałacu w Rogalinie (oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu), w jednej z najwspanialszych galerii malarstwa polskiego w Europie.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Portret matki artysty”
Wprowadź do swojego wnętrza ciepło, szlachetność i ponadczasową elegancję polskiego malarstwa portretowego. Nasza autorska kolekcja tekstyliów i dekoracji z motywem „Portretu matki artysty” Jacka Malczewskiego to hołd dla tradycji, tworzony z dbałością o każdy detal w Polsce.
