Jacek Malczewski namalował „Rzeczywistość” w 1908 roku. To symboliczna scena Bożego Narodzenia, w której obok Maryi z Dzieciątkiem i aniołów pojawiają się dziewiętnastowieczni powstańcy, Stańczyk i sam malarz. Przez prawie sto lat obraz uchodził za zaginiony, a w 2025 roku został sprzedany na aukcji w Warszawie.
Jacek Malczewski (1854–1929), Rzeczywistość (1908).
Kiedy powstała „Rzeczywistość” i jak ją poznano?
Obraz powstał w 1908 roku, kilka lat przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości. Wcześnie został doceniony. W 1910 roku reprodukowano go w albumie prac Malczewskiego wydanym przez Salon Malarzy Polskich w Krakowie, a w 1914 roku pokazał go „Tygodnik Illustrowany”.
Ostatni raz publiczność widziała płótno w 1926 roku na wystawie we Lwowie. Potem jego losy przez dziesięciolecia były nieznane. To olej na płótnie o wymiarach 115 na 209 cm.
ArtystaJacek Malczewski (1854–1929)
DziełoRzeczywistość (1908)
Technikaolej na płótnie, 115 × 209 cm
Kogo przedstawia obraz?
Na obrazie jest dziesięć postaci: Maryja, Dzieciątko, trzy anioły, trzech polskich powstańców z XIX wieku, królewski błazen Stańczyk i sam Malczewski. Kompozycja ma intensywne, żywe barwy.
Powstańcy reprezentują trzy pokolenia uczestników zrywów narodowych i symbolizują męczeństwo narodu pod zaborami. Stańczyk trzyma kaduceusz i patrzy na nich z głębokim współczuciem. Po lewej stronie malarz przedstawił siebie jako zamyśloną postać o proroczym spojrzeniu.
Historyczka sztuki Agata Szkup, cytowana przez PAP, zwracała uwagę, że w barokowej kompozycji Malczewski podjął temat misji artysty i upadku Rzeczypospolitej.
Co oznacza tytuł „Rzeczywistość”?
Tytuł odnosi się do rzeczywistości wewnętrznej malarza, czyli świata jego natchnień. Ten świat wyrastał z romantycznego światopoglądu artysty, jego głębokiej religijności i przywiązania do mitów patriotycznych. Obraz można czytać jako symboliczną wizję historii Polski po rozbiorach.
Pod względem tematu „Rzeczywistość” należy do tej samej grupy dzieł co „Błędne koło” i „Melancholia”. Malczewski porusza w niej sprawę powołania artysty, patriotycznej roli sztuki oraz romantycznych i narodowych mitów.
Jak obraz zaginął i wrócił?
Po wystawie we Lwowie w 1926 roku obraz zniknął z widoku publicznego na prawie sto lat. W 2021 roku odnaleziono go w prywatnej kolekcji sztuki polskiej i niemieckiej w Niemczech i nabył go dom aukcyjny DESA Unicum. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zawiadomiło w marcu 2022 roku organy ścigania, że płótno mogło zostać nielegalnie wywiezione z Polski w latach pięćdziesiątych XX wieku.
Pod koniec 2022 roku obraz został warunkowo sprzedany na aukcji w DESA Unicum, ale transakcję wstrzymano. Własność obrazu przypisywało sobie Muzeum Narodowe w Warszawie. W lutym 2025 roku sąd uznał, że nie doszło do przestępstwa, a w marcu obraz wrócił do DESA, gdy muzeum zrezygnowało z prawa pierwokupu.
W czerwcu 2025 roku „Rzeczywistość” ponownie trafiła na aukcję w DESA Unicum i została sprzedana za 6,2 mln dolarów. Według zestawienia Artnet przywołanego przez Polskie Radio była to jedna z dziesięciu najdroższych transakcji aukcyjnych na świecie w tamtym miesiącu. Nabywca nie został podany do publicznej wiadomości.
Najczęstsze pytania
Gdzie można zobaczyć oryginał „Rzeczywistości”?
Obraz został sprzedany na aukcji DESA Unicum w czerwcu 2025 roku. Nabywcy nie ujawniono, więc nie ma stałego, publicznie dostępnego miejsca ekspozycji.
Kiedy powstała „Rzeczywistość”?
Jacek Malczewski namalował ją w 1908 roku. W 1910 roku reprodukowano ją w albumie wydanym przez Salon Malarzy Polskich w Krakowie.
Jaką techniką namalowano obraz i jakie ma wymiary?
To obraz olejny na płótnie o wymiarach 115 na 209 cm.
Produkty z obrazem „Rzeczywistość”
Reprodukcję obrazu drukujemy na zamówienie w naszej firmie w Wołominie – większość produktów także szyjemy. Poniżej wybrane z nich.
