Alegoria wiary (Alegoria wiary katolickiej) – Allegory of the Catholic Faith (ok. 1670–1672)
Jan Vermeer namalował „Alegorię wiary” około 1670–1672 roku, w ostatnich latach życia. Kobieta w białej sukni uosabia wiarę katolicką i stoi stopą na globusie, otoczona przedmiotami o znaczeniu religijnym. Obraz należy do Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.
Jan Vermeer (1632–1675), Alegoria wiary (Alegoria wiary katolickiej) (ok. 1670–1672) · Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork.
Dlaczego Vermeer namalował obraz religijny?
„Alegoria wiary” wyraźnie różni się od kameralnych scen domowych, z których Vermeer jest znany. Powstała w Republice Niderlandów, gdzie publiczne odprawianie mszy katolickiej było zakazane. Katolicy spotykali się w tak zwanych ukrytych kościołach, urządzanych w prywatnych domach.
Vermeer przeszedł na katolicyzm przed ślubem z kobietą z zamożnej katolickiej rodziny. Metropolitan Museum podaje, że obraz powstał dla samego malarza albo, co bardziej prawdopodobne, dla wykształconego i pobożnego katolickiego zleceniodawcy. Niektórzy badacze, m.in. Arthur Wheelock, dopuszczają, że chodziło o jezuitów w Delfcie. To jednak hipoteza, a nie udokumentowany fakt.
ArtystaJan Vermeer (1632–1675)
DziełoAlegoria wiary (Alegoria wiary katolickiej) (ok. 1670–1672) Allegory of the Catholic Faith
Technikaolej na płótnie, 114,3 × 88,9 cm
Gdzie jest oryginałMetropolitan Museum of Art, Nowy Jork
Co oznaczają przedmioty na obrazie?
Vermeer oparł się w dużej mierze na „Iconologii” Cesarego Ripy, popularnym podręczniku personifikacji, wydanym po niderlandzku w 1644 roku. Kobieta ma rękę na sercu i wzrok uniesiony ku górze. Ta poza przypomina opis personifikacji Teologii u Ripy, choć samego krucyfiksu Ripa nie wymienia. Prawą stopą opiera się na globusie ziemskim, co według Ripy oznacza, że wiara ma świat pod stopami. Badacze zidentyfikowali globus jako wyrób pracowni Hendricka Hondiusa.
Na stole leżą kielich, mszał i krucyfiks. Według muzeum mogą one odnosić się do mszy odprawianej po kryjomu w domach. Na posadzce leży jabłko, aluzja do grzechu pierworodnego. Obok kamień węgielny, symbol Chrystusa i Kościoła, miażdży węża, czyli zło. Pod sufitem wisi szklana kula. Badacze łączą ją z emblematem jezuity Willema Hesiusa z 1636 roku. Arthur Wheelock zwraca uwagę, że układ przedmiotów na stole nadaje obrazowi charakter eucharystyczny.
Jaki obraz wisi na ścianie w tle?
Na tylnej ścianie wisi duże przedstawienie Ukrzyżowania. Według Metropolitan Museum Vermeer wzorował je na obrazie flamandzkiego malarza Jacoba Jordaensa, który sam posiadał. Po lewej stronie wisi kolorowa tkanina odsunięta jak kurtyna, która odsłania scenę. Ten zabieg nadaje kompozycji teatralny charakter, często podkreślany w opisach obrazu.
Płótno jest duże jak na Vermeera, ma 114,3 × 88,9 cm. Dla porównania „Mleczarka” mierzy około 45 × 41 cm.
Jak obraz trafił do Nowego Jorku?
Pierwszym znanym właścicielem był Herman Stoffelsz van Swoll, poczmistrz i protestant. Po jego śmierci obraz sprzedano w 1699 roku za 400 guldenów. W kolejnych dekadach zmieniał właścicieli na aukcjach, a ceny spadały nawet do kilkudziesięciu guldenów. Później obraz był w Austrii, a następnie w kolekcjach w Moskwie.
W 1899 roku kupił go w Berlinie holenderski historyk sztuki Abraham Bredius. Przez lata wypożyczał go muzeom w Hadze i Rotterdamie. W 1928 roku sprzedał obraz amerykańskiemu kolekcjonerowi Michaelowi Friedsamowi, który w 1931 roku zapisał go Metropolitan Museum of Art. Tam obraz znajduje się do dziś.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Alegoria wiary (Alegoria wiary katolickiej)”?
