Złoty Wiek Holandii · Mistyczna Teologia i Barokowy Teatr
Alegoria wiary (ok. 1670–1672)
Powstała w dojrzałym okresie twórczości Jana Vermeera „Alegoria wiary” to jedno z najbardziej złożonych, zaskakujących i symbolicznie naładowanych dzieł mistrza z Delftu. Artysta, kojarzony zazwyczaj z kameralnymi scenami rodzajowymi i intymną ciszą holenderskich domów, tym razem stworzył monumentalny traktat teologiczny. Wytwornie odziana kobieta, personifikacja Wiary Katolickiej, spoczywa z ręką na sercu i wzrokiem uniesionym ku niebiosom, depcząc ziemski glob. U jej stóp leży zmiażdżony przez kamień wąż grzechu i przekłute jabłko, a nad sceną unosi się szklana kula odbijająca światło – symbol ludzkiego rozumu pojmującego nieskończoność Boga.
Jan Vermeer, Alegoria wiary (ok. 1670–1672) · Zbiory: Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork.
Katolicka enklawa w protestanckim Delfcie
Obraz powstał prawdopodobnie na zamówienie zamożnej społeczności katolickiej lub zakonu jezuitów, z którymi Jan Vermeer był blisko związany po swoim ślubie z Cathariną Bolnes i zamieszkaniu w tzw. Papist Corner (Papieskim Zakątku) w Delfcie.
W przeciwieństwie do surowego protestantyzmu kalwińskiego, katolicyzm potrzebował bogatej metaforyki wizualnej. Vermeer sięgnął po słynny podręcznik ikonograficzny „Iconologia” Cesarego Ripy, adaptując klasyczne atrybuty z niezrównanym mistrzostwem malarskim.
Kobieta w białej satynowej sukni i błękitnym płaszczu uosabia Ecclesia – Kościół i cnotę Wiary. Jej dramatyczny gest, oparta noga na globusie ziemskim oraz wzrok pełen uniesienia tworzą atmosferę barokowego teatru sacrum.
MalarzJan Vermeer (1632–1675)
Dzieło i technikaAlegoria wiary (Allegorie op het geloof) (ok. 1670–1672) olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMetropolitan Museum of Art Nowy Jork, USA
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Szklana kula, Ukrzyżowanie i pokonany szatan
W tle kompozycji wisi wielki obraz przedstawiający Ukrzyżowanie Chrystusa, wzorowany na dziele flamandzkiego mistrza Jacoba Jordaensa. Na stole nakrytym wspaniałym gobelinem leży otwarta Biblia, kielich mszalny i krucyfiks – fundamenty katolickiej liturgii.
Niezwykle fascynującym elementem jest przezroczysta kula ze szkła zawieszona u sufitu. Zgodnie z traktatami teologicznymi jezuitów symbolizowała ona umysł człowieka: tak jak mała kula może odbić całe wielkie wnętrze pokoju, tak ludzka dusza, choć mała, może pomieścić wiarę w nieskończonego Stwórcę.
Na marmurowej posadzce Vermeer namalował wstrząsający detal: węża plującego krwią, przygniecionego ciosanym kamieniem węgielnym (Chrystusem), obok którego leży nadgryzione jabłko Adama i Ewy. To triumf łaski nad grzechem pierworodnym.
“
„Wiara to widzenie tego, co niewidzialne, i odbicie wieczności w kruchym naczyniu ludzkiego serca.”
Perła kolekcji nowojorskiego The Met
„Alegoria wiary” to dzieło wyjątkowe w dorobku Vermeera, dowodzące jego niezwykłej erudycji teologicznej i zdolności do operowania wielkimi ideami filozoficznymi.
W Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku płótno to zachwyca monumentalną skalą, wyrafinowaną grą świateł na jedwabiach i szkle oraz mistrzowskim operowaniem perspektywą, stanowiąc bezcenny klejnot europejskiego baroku.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło znajduje się w stałej ekspozycji galerii malarstwa europejskiego w The Metropolitan Museum of Art (The Met) w Nowym Jorku.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Alegoria wiary”
Wzbogać swoje wnętrze o dostojny majestat, teologiczną głębię i barokowy kunszt Jana Vermeera. Nasza autorska kolekcja tekstyliów inspirowana „Alegorią wiary” to wysmakowana propozycja dla miłośników sztuki o bogatej symbolice i szlachetnym wyrazie.
