Jan Vermeer – Dziewczyna czytająca list przy otwartym oknie

Co przedstawia obraz?

Dziewczyna w profilu stoi przy otwartym oknie po lewej stronie i trzyma oburącz list. Okno uchyliło się do środka pokoju, a w dolnej części szyby odbija się jej twarz. Na pierwszym planie stoi stół przykryty czerwoną tkaniną. Leży na nim przechylona misa z owocami i przekrojona brzoskwinia z widoczną pestką.

Prawą część kadru zasłania ciężka kotara z frędzlami, jakby ktoś właśnie ją odsunął. Ten zabieg oddziela widza od sceny i podkreśla, że podglądamy chwilę prywatnej lektury. Treść listu nie jest znana. Odczytywanie go jako listu miłosnego to interpretacja, którą wzmacnia odsłonięty niedawno obraz Kupidyna na ścianie.

Co odkryto pod farbą w tle?

Przez długi czas ściana za dziewczyną była pusta. Prześwietlenie rentgenowskie z 1979 roku pokazało, że pod spodem znajduje się obraz w obrazie: wizerunek nagiego Kupidyna. Badacze sądzili wtedy, że zamalował go sam Vermeer, zmieniając koncepcję.

W 2017 roku zaczęła się konserwacja płótna. Badania laboratoryjne przedstawione w maju 2019 roku wykazały, że warstwa zakrywająca Kupidyna nie pochodzi od Vermeera i została nałożona wyraźnie po jego śmierci. Muzeum zdecydowało się ją usunąć. Konserwator Christoph Schölzel zdejmował przemalowanie skalpelem pod mikroskopem, odsłaniając najwyżej około centymetra kwadratowego dziennie. Prace sfinansowała fundacja Hata. Obraz w odzyskanej postaci pokazano publicznie w 2021 roku.

Jak obraz trafił do Drezna?

Obraz jest w Dreźnie od 1742 roku. Kupiono go wtedy dla Augusta III Sasa, króla Polski i elektora Saksonii, w przekonaniu, że to dzieło Rembrandta. W 1826 roku przypisano go Pieterowi de Hoochowi. Autorstwo Vermeera przywrócił w 1860 roku francuski krytyk Théophile Thoré‑Bürger.

W czasie II wojny światowej obraz ocalał przed bombardowaniem Drezna, ukryty w tunelu w Saksonii. Potem wywiozła go Armia Czerwona. W 1955 roku władze radzieckie zdecydowały o zwrocie dzieł sztuki do Niemiec i płótno wróciło do drezdeńskiej galerii.

Gdzie można zobaczyć oryginał?

Obraz należy do Galerii Obrazów Starych Mistrzów, części Państwowych Zbiorów Sztuki w Dreźnie (Staatliche Kunstsammlungen Dresden). Płótno ma 83 × 64,5 cm. Po konserwacji widz ogląda je w postaci bliższej temu, co namalował sam artysta, z Kupidynem na ścianie. Starsze reprodukcje pokazują jeszcze pustą ścianę, dlatego w obiegu funkcjonują dziś dwie wersje tego samego obrazu.