Dziewczyna z perłą – Meisje met de parel (ok. 1665)
Jan Vermeer namalował „Dziewczynę z perłą” około 1665 roku. To niewielki obraz olejny przedstawiający dziewczynę w zawoju i z dużym kolczykiem, która spogląda na widza przez ramię. Oryginał należy do Mauritshuis w Hadze.
Jan Vermeer (1632–1675), Dziewczyna z perłą (ok. 1665) · Mauritshuis, Haga.
Czy „Dziewczyna z perłą” to portret?
Nie w ścisłym sensie. Mauritshuis opisuje obraz jako tronie, czyli wizerunek wymyślonej postaci lub typu, a nie portret konkretnej osoby na zamówienie. Takie głowy w kostiumach spopularyzował w Holandii Rembrandt około 1630 roku. Dziewczyna ma na sobie egzotyczny strój. Holenderki w XVII wieku nie nosiły turbanów, więc zawój nadaje postaci orientalny charakter.
Nie wiadomo, kto pozował. Pojawiały się hipotezy, że była to najstarsza córka malarza, Maria, albo Magdalena, córka mecenasa Vermeera, Pietera van Ruijvena. Żadnej z nich nie potwierdzono. Postać służącej z powieści Tracy Chevalier z 1999 roku i filmu z 2003 roku jest fikcją literacką.
ArtystaJan Vermeer (1632–1675)
DziełoDziewczyna z perłą (ok. 1665) Meisje met de parel
Technikaolej na płótnie, 44,5 × 39 cm
Gdzie jest oryginałMauritshuis, Haga
Jak namalowano zawój i perłę?
Obraz ma tylko 44,5 × 39 cm. Twarz jest modelowana miękko, bez ostrych konturów. Do niebieskiej części zawoju Vermeer użył drogiej naturalnej ultramaryny. Perłę zbudował dosłownie dwoma, trzema pociągnięciami pędzla. Kolczyk nie ma narysowanego konturu ani zawieszki, a mimo to oko odczytuje go jako lśniącą kroplę.
Według Mauritshuis perła jest raczej imitacją, na przykład szklaną kroplą pokrytą lakierem, albo wymysłem malarza. Astrofizyk Vincent Icke zwrócił w 2014 roku uwagę, że kształt, wielkość i połysk bardziej przypominają polerowaną cynę niż prawdziwą perłę. Perły były w modzie w latach 1650–1680 i pojawiają się też na obrazach innych holenderskich malarzy tego czasu.
Co odkryto podczas badań w 2018 roku?
W lutym i marcu 2018 roku zespół Mauritshuis pod kierunkiem konserwatorki Abbie Vandivere przez dwa tygodnie badał obraz metodami nieinwazyjnymi, w szklanym warsztacie widocznym dla zwiedzających. Projekt nazwano „Girl in the Spotlight”.
Badania pokazały delikatne rzęsy, których nie widać gołym okiem. Okazało się też, że tło nie było pierwotnie płaską czernią. Za dziewczyną wisiała zielona zasłona. Jej kolor znikł, bo dwa organiczne pigmenty w zielonej laserunkowej warstwie, indygo i rezeda, z czasem wyblakły. Ukośne linie po prawej stronie to ślady fałd tej tkaniny.
Jak obraz trafił do Mauritshuis?
W 1881 roku „Dziewczynę z perłą” sprzedano na aukcji w Hadze. Kupił ją kolekcjoner Arnoldus Andries des Tombe za 2 guldeny i 30 centów opłaty. Obraz był wtedy w złym stanie, a fragmenty warstwy malarskiej odspajały się od płótna. Wkrótce potem, w 1885 roku, Abraham Bredius, późniejszy dyrektor Mauritshuis, pisał o obrazie z uznaniem, że Vermeer „przyćmiewa całą resztę”. Des Tombe zmarł w grudniu 1902 roku. W jego testamencie znaleziono zapis dwunastu obrazów dla Mauritshuis, w tym tego płótna.
W czasie II wojny światowej obraz ukryto w schronie pod muzeum, a potem w grotach Sint‑Pietersberg koło Maastricht, gdzie przetrwał do maja 1945 roku. Po wojnie wrócił do Hagi i pozostaje w stałej kolekcji Mauritshuis.
