Pochodzący ze słynnego cyklu „Duże kwiaty” drzeworyt „Chryzantemy i pszczoła” Katsushiki Hokusaja to jedno z najbardziej zachwycających, nastrojowych i perfekcyjnych studiów przyrodniczych w całej historii sztuki japońskiej. W dynamicznym, ukośnym kadrze, na tle głębokiego błękitu pruskiego, chylą się pod powiewem jesiennego wiatru okazałe główki chryzantem w odcieniach szkarłatu i bieli. Tuż nad nimi zawisła w locie mała, pracowita pszczoła z rozpostartymi skrzydełkami. Hokusai z niebywałą czułością uchwycił ulotną sekundę natury, zamieniając prosty motyw botaniczny w poetycką medytację nad harmonią wszechświata.
Katsushika Hokusai, Chryzantemy i pszczoła (ok. 1830–1835) · Zbiory: The Sumida Hokusai Museum, Tokio.
Gatunek kacho-ga i cesarski kwiat Japonii
W tradycyjnym malarstwie Dalekiego Wschodu motyw kwiatów i ptaków/owadów (kachō-ga) zajmował pozycję nadrzędną jako wyraz kultu przyrody i buddyjskiej koncepcji nietrwałości (mono no aware).
Chryzantema (kiku) to w Japonii roślina święta – symbol słońca, długowieczności, szlachetności oraz herb cesarskiego rodu. Katsushika Hokusai przedstawił ją jednak bez dworskiej sztywności: kwiaty targane są wiatrem, ich płatki wyginają się w zmysłowych, organicznych łukach.
Pojawienie się pszczoły zbliżającej się do kielicha kwiatu wprowadza element ożywczego ruchu i dramaturgii biologicznej: to spotkanie świata flory i fauny w odwiecznym rytmie życia.
MalarzKatsushika Hokusai (1760–1849)
Dzieło i technikaChryzantemy i pszczoła (Kiku ni hachi) (ok. 1830–1835) Drzeworyt barwny (Ukiyo-e)
Kolekcja muzealnaThe Sumida Hokusai Museum Tokio, Japonia / Londyn
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Błękit pruski i gradacja bokashi
W drzeworycie tym zachwyca kunszt techniczny wykonania. Tło zostało zabarwione techniką bokashi – ręcznego cieniowania pigmentu na mokrym klocku drewnianym, co pozwoliło uzyskać miękkie przejście od głębokiego indygo po świetlisty błękit nieba.
Kontrast między ciemnym błękitem tła a płomienną czerwienią i czystą bielą chryzantemowych płatków tworzy olśniewający efekt wizualny. Rycina ta wywarła kolosalny wpływ na europejskich impresjonistów i secesjonistów z Monetem i van Goghiem na czele.
Hokusai rysował z mikroskopijną wnikliwością: widać każdą żyłkę na ząbkowanych liściach i przezroczystą strukturę owadzich skrzydeł.
“
„Od szóstego roku życia miałem zwyczaj szkicować kształty rzeczy. W wieku stu lat będę w stanie tchnąć prawdziwe życie w każdy płatek kwiatu i skrzydło owada.”
Duma tokijskiego muzeum mistrza
„Chryzantemy i pszczoła” to absolutne arcydzieło grafiki przyrodniczej, w którym precyzja obserwacji łączy się z najwyższą poezją plastyczną.
Przechowywana w The Sumida Hokusai Museum w Tokio, rycina ta nieustannie zachwyca widzów czystością formy, przypominając o wiecznym pięknie ukrytym w najprostszych zjawiskach natury.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło znajduje się w zbiorach The Sumida Hokusai Museum w Tokio, dedykowanego w całości spuściźnie wielkiego mistrza epoki Edo.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Chryzantemy i pszczoła”
Wprowadź do swojego wnętrza japońską harmonię, świeżość jesiennego poranka i mistrzowską precyzję ukiyo-e. Nasza kolekcja tekstyliów z motywem chryzantem Katsushiki Hokusaja to wysmakowane połączenie orientalnej tradycji z polskim rzemiosłem najwyższej klasy.
