Katsushika Hokusai – Wzgórze Goten w Shinagawa nad Tokaido

Jak ta grafika wpisuje się w „Trzydzieści sześć widoków góry Fudżi”?

Seria Fugaku sanjūrokkei powstawała od około 1830 roku u wydawcy Nishimuraya Yohachi. Wydawca planował ponad sto plansz, ale ostatecznie ukazało się czterdzieści sześć: trzydzieści sześć podstawowych i dziesięć dodatkowych. „Wzgórze Goten” należy do tych dziesięciu dodanych później grafik. W zestawieniu serii w Wikipedii ma numer 39, a jej japoński tytuł brzmi 東海道品川御殿山の不二, czyli „Fudżi ze wzgórza Goten w Shinagawie przy trakcie Tōkaidō”.

W każdej planszy serii Fudżi jest bohaterem, ale raz widać ją z bliska, a raz jako mały szczyt na horyzoncie. Tu jest daleko, a pierwszy plan należy do ludzi i drzew. Hokusai podpisał grafikę „zen Hokusai Iitsu fude”, czyli „pędzlem Iitsu, dawniej Hokusaia”.

Co przedstawia „Wzgórze Goten w Shinagawie”?

Na wzgórzu rosną kwitnące wiśnie, a pod nimi zebrali się mieszkańcy Edo. To scena hanami, wiosennego oglądania kwitnących wiśni. Daleko w tle, ponad krajobrazem, wznosi się ośnieżony stożek Fudżi.

Grafika łączy popularne miejsce wypoczynku mieszkańców Edo z widokiem na Fudżi. Format poziomy pozwala pokazać jednocześnie tłum na wzgórzu i rozległą przestrzeń aż po horyzont. Odbitka z Art Institute of Chicago mierzy 26,7 × 38,8 cm.

Czym było wzgórze Gotenyama w epoce Edo?

Nazwa Gotenyama pochodzi od rezydencji szogunów, zwanej Shinagawa Goten. Po tym, jak Tokugawa Ieyasu objął zamek Edo, pałac na wzgórzu służył szogunom jako miejsce odpoczynku podczas polowań z sokołami i spotkań przy herbacie z dostojnikami. Najczęściej bywał tu Tokugawa Iemitsu, około dwustu razy w ciągu osiemnastu lat. Pałac spłonął w pożarze w 1702 roku i nie został odbudowany.

Wiśnie sadzono na wzgórzu od epoki Kanbun (1661–1673). Zapis z 1824 roku mówi o około sześciuset drzewach. Wzgórze leżało wysoko nad portem Shinagawa, przy trakcie Tōkaidō, i słynęło jako miejsce oglądania kwitnących wiśni. Pod koniec epoki Edo z jego zbocza wybierano ziemię na budowę baterii obronnych daiba w Shinagawie, przez co część wzgórza zniknęła.

Gdzie zobaczyć tę grafikę?

Drzeworyt istnieje w wielu odbitkach. Jedna z nich należy do Art Institute of Chicago (Clarence Buckingham Collection). Muzeum pokazuje prace na papierze tylko okresowo, ale zdjęcie odbitki jest dostępne w jego katalogu online.