Katsushika Hokusai – Wielka Fala w Kanagawie

Jak powstała „Wielka fala”?

Serię „Trzydzieści sześć widoków góry Fudżi” (Fugaku sanjūrokkei) Hokusai zaczął w 1830 roku, mając około siedemdziesięciu lat. Wydawcą był Nishimuraya Yohachi (Eijudō). Seria tak dobrze się sprzedawała, że do trzydziestu sześciu plansz dołączono później dziesięć kolejnych. Art Institute of Chicago podkreśla, że właśnie ten cykl utrwalił popularność drzeworytów pejzażowych w Japonii.

Ważną rolę odegrał nowy barwnik. Błękit pruski sprowadzano do Japonii przez Holendrów, a pod koniec lat dwudziestych XIX wieku stał się łatwo dostępny. Był trwalszy od indygo, które szybko blakło. Pierwsze plansze serii, w tym „Wielka fala”, należały do pierwszych japońskich drzeworytów, w których go użyto. Hokusai podpisał grafikę „Hokusai aratame Iitsu hitsu”, czyli „pędzlem Hokusaia, który zmienił imię na Iitsu”.

Co dokładnie widać na grafice?

Oryginalny tytuł, Kanagawa oki nami ura, znaczy dosłownie „Pod falą na morzu u wybrzeży Kanagawy”. Na wzburzonym morzu płyną trzy łodzie oshiokuri-bune. Były to szybkie barki, którymi dowożono żywe ryby na targi w zatoce Edo. Na każdej łodzi pracuje ośmiu wioślarzy, a z przodu siedzi dwóch zmienników. Nad nimi wznosi się fala, której pienisty grzbiet przypomina szpony. Góra Fudżi w tle wygląda przy niej jak niewielki szczyt.

Hokusai zbudował kompozycję na kontraście skali i ruchu. Ciemne tło sugeruje wczesny poranek. Niektórzy badacze proponują czytać obraz od prawej do lewej, zgodnie z tradycyjnym kierunkiem japońskiego pisma. Wtedy łodzie płyną wprost w falę. Samą falę interpretuje się różnie: jako tsunami, ogromną falę sztormową albo falę-olbrzyma.

Dlaczego „Wielka fala” jest tak znana na Zachodzie?

Grafika Hokusaia zrobiła duże wrażenie na artystach europejskich. Vincent van Gogh w liście z 1888 roku chwalił rysunek i linię „Fali” i pisał o jej przejmującym wrażeniu. Camille Claudel w rzeźbie „Fala” z 1897 roku zastąpiła łodzie trzema tańczącymi kobietami. Henri Rivière w hołdzie Hokusaiowi wydał w 1902 roku cykl „Trzydzieści sześć widoków wieży Eiffla”.

Szacuje się, że pierwszy nakład liczył około tysiąca odbitek, a łącznie mogło ich powstać nawet około ośmiu tysięcy. Dlatego dziś nie ma jednego oryginału. Wczesne odbitki są w wielu muzeach, różniących się stanem zachowania i intensywnością kolorów.

Gdzie zobaczyć obraz „Wielką falę”?

Odbitki przechowują m.in. Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku, Museum of Fine Arts w Bostonie, British Museum w Londynie, Art Institute of Chicago, Muzeum Narodowe w Tokio, Rijksmuseum w Amsterdamie, Musée Guimet i Bibliothèque nationale de France w Paryżu. Art Institute of Chicago ma trzy egzemplarze, wszystkie z późniejszych odbić. Jego odbitka mierzy 25,4 × 37,6 cm. Prace na papierze są wrażliwe na światło, więc muzea pokazują je rotacyjnie.