Kohada Koheiji – Kohada Koheiji (こはだ小平二), z serii Hyaku monogatari (1831–1832)
Drzeworyt „Kohada Koheiji” Katsushiki Hokusaia powstał w latach 1831–1832 w serii „Sto opowieści o duchach” (Hyaku monogatari). Przedstawia ducha zamordowanego aktora kabuki, który zagląda przez moskitierę do sypialni swoich zabójców. Grafika na naszych produktach odpowiada odbitce z Art Institute of Chicago.
Katsushika Hokusai (1760–1849), Kohada Koheiji (1831–1832) · Art Institute of Chicago, Chicago.
Kim był Kohada Koheiji?
Koheiji to postać z popularnej w Edo historii o duchach. Według japońskiej Wikipedii był aktorem kabuki, znanym z ról upiorów. Jego żona Otsuka miała romans z bębniarzem Adachim Sakurō. Podczas objazdu teatralnego Sakurō zaprosił Koheijiego na ryby nad bagno Asaka w prowincji Mutsu (dziś prefektura Fukushima) i zepchnął go do wody. Koheiji utonął.
Gdy Sakurō wrócił do Edo, zastał Koheijiego w domu Otsuki. Aktor powrócił jako duch i nawiedzał kochanków, aż oboje zginęli. Opowieść spisał w 1803 roku Santō Kyōden w powieści „Fukushū kidan Asaka no numa”. W 1808 roku w teatrze Ichimura-za wystawiono sztukę kabuki na jej podstawie, napisaną przez autora znanego później jako Tsuruya Nanboku IV. Art Institute of Chicago podkreśla, że historia była popularna już w XVIII wieku.
ArtystaKatsushika Hokusai (1760–1849)
DziełoKohada Koheiji (1831–1832) Kohada Koheiji, z serii Hyaku monogatari
Technikadrzeworyt barwny, format chūban, 25,6 × 18,1 cm
Gdzie jest oryginałArt Institute of Chicago, Chicago
Czym była seria „Sto opowieści o duchach”?
Tytuł serii nawiązuje do nocnej zabawy. Uczestnicy zbierali się po zmroku i opowiadali historie o duchach, a po każdej gasili jedną świecę, aż w pokoju zapadała ciemność. Hokusai i wydawca Tsuruya Kiemon planowali najpewniej sto arkuszy. Znanych jest jednak tylko pięć, więc serię prawdopodobnie przerwano.
Pozostałe arkusze to „Sara yashiki”, „Warai hannya”, „Oiwa-san” i „Shūnen”. Wszystkie mają mały format chūban. Art Institute of Chicago zwraca uwagę na intensywny błękit tych grafik. Był to błękit berliński (pruski), który niedługo wcześniej stał się w Japonii tańszy. Według muzeum dawni odbiorcy kojarzyli ten kolor ze śmiercią i światem nadprzyrodzonym.
Co dokładnie widać na drzeworycie?
Duch chwyta kościstymi palcami za brzeg czerwonej moskitiery i wychyla się nad nią. Jego twarz to niemal czaszka z wyłupiastymi oczami i rzędem zębów. Na głowie zostały jeszcze skóra i włosy, co według japońskiej Wikipedii sugeruje, że śmierć nastąpiła niedawno. Spod moskitiery spływają ku dołowi pomarańczowe i zielonkawe smugi. Tło jest ciemnoniebieskie i zielononiebieskie.
Według Art Institute of Chicago duch ściąga moskitierę i wpatruje się w śpiącą pod nią parę. Samych kochanków na arkuszu nie widać. W prawym górnym rogu jest kartusz z tytułem serii, nazwą postaci i znakiem wydawcy. Sygnatura brzmi „zen Hokusai hitsu”. Japońska Wikipedia wspomina też o anatomicznych nieścisłościach czaszki i dodaje, że nie wiadomo, czy były zamierzone.
Gdzie można zobaczyć ten drzeworyt?
Nasza grafika odpowiada odbitce z Art Institute of Chicago (nr inw. 1943.602) o wymiarach 25,6 × 18,1 cm. Muzeum kupiło ją w 1943 roku od kolekcjonera Charlesa H. Chandlera z Evanston. Zalicza swój zestaw arkuszy z tej serii do najlepiej zachowanych. Odbitka była pokazywana na wystawie „Hokusai” w Sackler Gallery w Waszyngtonie w 2006 roku.
Historyk sztuki Yasumura Toshinobu uważał „Kohadę Koheijiego” i „Sara yashiki” za najlepsze z pięciu znanych arkuszy serii. Kompozycja zainspirowała też późniejszych twórców. Ochiai Yoshiiku oparł na niej własny drzeworyt z Koheijim.
