Peter Paul Rubens – Dwóch satyrów

Kim są satyrowie?

W mitologii greckiej satyrowie byli duchami przyrody i towarzyszami Dionizosa, boga wina. Kochali wino, muzykę i taniec. Najczęściej przedstawiano ich, jak piją, tańczą, grają na fletach albo gonią nimfy. W sztuce antycznej mieli końskie uszy i ogony. Rzymianie utożsamili ich ze swoimi faunami, a z czasem ich wizerunek przejął kozie cechy Pana.

Od renesansu artyści przedstawiali satyrów najczęściej z kozimi nogami i rogami. Rubens nawiązuje do tej tradycji: na głowie pierwszego satyra widać małe rogi i wieniec z liści winorośli, a na ramieniu skórę zwierzęcia.

Co przedstawia obraz?

Na pierwszym planie brodaty satyr patrzy prosto na widza z szerokim uśmiechem. W dłoni trzyma kiść jasnych winogron. Za nim, z profilu, drugi satyr przechyla metalowe naczynie i pije. Tło jest ciemne, a światło pada głównie na twarz i nagi tors pierwszej postaci.

Muzeum zwraca uwagę, że głowy umieszczono niezwykle blisko siebie. Według kustoszy mogły to zainspirować antyczne kamee. Swobodny, szkicowy sposób malowania podkreśla dziki charakter satyrów.

Co pokazało prześwietlenie obrazu?

Badanie rentgenowskie wykazało, że Rubens początkowo planował tylko jednego satyra, tego z pierwszego planu. Później powiększył dębową deskę, dodając do niej dwie listwy, i domalował drugą postać.

Głowa drugiego satyra została namalowana na ciemnym tle. Dlatego, jak wyjaśnia muzeum, wydaje się mniej jasna niż twarz pierwszego satyra. Obraz ma dziś wymiary 75,5 × 61 cm.

Gdzie można zobaczyć „Dwóch satyrów”?

Oryginał należy do Bawarskich Państwowych Zbiorów Malarstwa i jest częścią kolekcji Alte Pinakothek w Monachium (numer inwentarza 873). Do zbiorów trafił z dawnej galerii elektorskiej w Monachium.