Sąd Parysa – The Judgement of Paris (ok. 1632–1635)
Obraz „Sąd Parysa” Peter Paul Rubens namalował prawdopodobnie w latach 1632–1635. Przedstawia mitologiczną scenę, w której pasterz Parys wybiera najpiękniejszą z trzech bogiń: Wenus, Junonę i Minerwę. Ta wersja należy do National Gallery w Londynie.
Peter Paul Rubens (1577–1640), Sąd Parysa (ok. 1632–1635) · National Gallery, Londyn.
Jaki mit przedstawia „Sąd Parysa”?
Spór zaczął się od złotego jabłka z napisem „Dla najpiękniejszej”, które rzuciła między bogów Eris, bogini niezgody. O jabłko upomniały się trzy boginie: Junona, Minerwa i Wenus. Merkury, posłaniec bogów, przyprowadził je do Parysa. Parys był synem króla Troi, ale wychował się jako pasterz.
Rubens trzymał się wersji greckiego pisarza Lukiana. Według niej Parys nie mógł się zdecydować, dopóki boginie były ubrane, więc poprosił, by się rozebrały. Każda obiecała mu nagrodę. Junona oferowała bogactwo i władzę, Minerwa mądrość i siłę, a Wenus najpiękniejszą kobietę świata, Helenę, żonę króla Sparty Menelaosa. Parys wybrał Wenus. Porwanie Heleny doprowadziło potem do wojny trojańskiej.
ArtystaPeter Paul Rubens (1577–1640)
DziełoSąd Parysa (ok. 1632–1635) The Judgement of Paris
Technikaolej na desce (prawdopodobnie dębowej), 144,8 × 193,7 cm
Gdzie jest oryginałNational Gallery, Londyn
Kto jest kim na obrazie?
Parys siedzi po prawej stronie, w stroju pasterza, z psem pasterskim u stóp. Za nim stoi Merkury w rozwianym płaszczu. Kaduceusz, jego laska, niemal wysuwa mu się z dłoni. Parys podaje złote jabłko Wenus.
Boginie stoją po lewej. Minerwa zdejmuje szatę przez głowę, obok niej leży jej broń, a na drzewie siedzi jej sowa. W tarczy-zwierciadle Minerwy odbija się głowa Meduzy. W środku stoi Wenus z perłami i różami we włosach. Przyciska szatę do piersi, a za nią kuca jej syn Kupidyn. Junona unosi płaszcz na bok, a jej paw syczy na psa leżącego u stóp pasterza. Obraz jest olejem na desce, prawdopodobnie dębowej, o wymiarach 144,8 na 193,7 cm.
Dlaczego to nie jest zwykła sielanka?
Rubens zamienił mit w scenę z życia wsi: pastwisko, drzewa, pasterz z psem. National Gallery zwraca jednak uwagę na znaki niepokoju. Nad postaciami zbierają się szare chmury, a odbicie Meduzy zapowiada, że spokój nie potrwa długo.
W chmurach, ledwie widoczna, unosi się Alekto, jedna z Furii. To ona na polecenie urażonej Junony wywołała zamęt, który doprowadził do porwania Heleny i wojny trojańskiej. Kto zna mit, widzi więc w tej pogodnej scenie początek katastrofy.
Ile jest wersji „Sądu Parysa” Rubensa i gdzie je zobaczyć?
Według National Gallery Rubens malował ten temat sześć razy. W londyńskim muzeum są dwie wersje: wczesna, z około 1597–1599 roku, i późniejsza, przedstawiona na tej stronie. Inna późna wersja należy do Muzeum Prado w Madrycie i bywa z tym obrazem mylona.
Wczesny londyński „Sąd Parysa” powstał tuż przed wyjazdem Rubensa do Rzymu albo zaraz po jego przybyciu do Włoch. Muzeum podaje, że jego kompozycja opiera się na projekcie Rafaela, który Rubens mógł znać z rycin. Porównanie obu londyńskich obrazów pokazuje, jak bardzo zmieniło się malarstwo Rubensa przez ponad trzydzieści lat.
Londyński obraz ma numer inwentarzowy NG194. National Gallery kupiła go w 1844 roku na aukcji kolekcji Johna Penrice'a w domu aukcyjnym Christie's.
