Rzeź niewiniątek – The Massacre of the Innocents (ok. 1610)
Peter Paul Rubens namalował „Rzeź niewiniątek” około 1610 roku, wkrótce po powrocie z Włoch do Antwerpii. Obraz przedstawia biblijną scenę zabijania dzieci w Betlejem na rozkaz króla Heroda. Ta wersja należy do Art Gallery of Ontario w Toronto.
Peter Paul Rubens (1577–1640), Rzeź niewiniątek (ok. 1610) · Art Gallery of Ontario, Toronto.
Jaką historię opowiada obraz?
Temat pochodzi z Ewangelii według świętego Mateusza (2,13–18). Król Herod, zaniepokojony wieścią o narodzinach nowego króla żydowskiego, kazał zabić wszystkich małych chłopców w Betlejem i okolicy. Święta Rodzina uniknęła tego losu, bo wcześniej uciekła do Egiptu.
Obraz powstał w mieście, które niedawno przeżyło przemoc wojny w czasie powstania Niderlandów. Temat miał wtedy także wymiar polityczny: w protestanckim Haarlemie władze miasta zamówiły podobną scenę u Cornelisa van Haarlema jako obraz o wymowie propagandowej.
ArtystaPeter Paul Rubens (1577–1640)
DziełoRzeź niewiniątek (ok. 1610) The Massacre of the Innocents
Technikaolej na desce, 142 × 183 cm
Gdzie jest oryginałArt Gallery of Ontario, Toronto
Co widać na obrazie?
Scena rozgrywa się na tle klasycznej architektury z kolumnami. W środku trwa walka. Żołnierz w hełmie z czerwonym pióropuszem unosi miecz, a półnagi oprawca po prawej podnosi niemowlę nad głową. Matki rzucają się na żołnierzy, chwytają ich za twarze i ramiona, próbując ratować dzieci. Na ziemi, w prawym dolnym rogu, leżą martwe niemowlęta.
Obraz jest pełen gwałtownego ruchu. Rubens zbudował go na mocnym światłocieniu i nasyconych barwach, takich jak czerwień płaszcza klęczącej kobiety i błękit szaty oprawcy. Malarz wykorzystał doświadczenia z pobytu we Włoszech w latach 1600–1608, gdzie poznał m.in. malarstwo Caravaggia. Do studiów ciała posługiwał się figurami anatomicznymi z odsłoniętymi mięśniami. Obraz namalowano olejem na desce o wymiarach 142 na 183 cm.
Dlaczego przez stulecia nie wiedziano, że to Rubens?
Około 1700 roku obraz kupił książę Liechtensteinu Jan Adam I, razem z obrazem Rubensa „Samson i Dalila”. W 1767 roku skatalogowano go jako dzieło Fransa de Neve. W inwentarzu Liechtensteinów z 1780 roku przypisano go Janowi van den Hoeckemu, uczniowi Rubensa, jako kopię według mistrza.
Przełom nastąpił w 2001 roku. George Gordon z domu aukcyjnego Sotheby's uznał obraz za dzieło Rubensa na podstawie stylu i podobieństwa do „Samsona i Dalili”. 10 lipca 2002 roku obraz sprzedano w Londynie za 49,5 miliona funtów. Kupił go kanadyjski kolekcjoner Kenneth Thomson.
Gdzie można zobaczyć „Rzeź niewiniątek” Rubensa?
Po zakupie obraz był wypożyczony do National Gallery w Londynie. Kenneth Thomson podarował swoją kolekcję Art Gallery of Ontario w Toronto i tam obraz trafił. Dziś należy do Kolekcji Thomsona w tym muzeum.
Rubens wrócił do tematu pod koniec życia. Druga, późniejsza „Rzeź niewiniątek” powstała w latach 1636–1638 i należy do Alte Pinakothek w Monachium. Grafika na naszych produktach przedstawia wcześniejszą wersję z Toronto.
