Upadek zbuntowanych aniołów – De val van de opstandige engelen (fr. La chute des anges rebelles) (1562)
Pieter Bruegel starszy namalował „Upadek zbuntowanych aniołów” w 1562 roku. Obraz przedstawia archanioła Michała i anielskie zastępy, które strącają z nieba zbuntowanych aniołów przemienionych w fantastyczne stwory. Oryginał należy do Królewskich Muzeów Sztuk Pięknych Belgii w Brukseli.
Pieter Bruegel starszy (ok. 1525/1530–1569), Upadek zbuntowanych aniołów (1562) · Królewskie Muzea Sztuk Pięknych Belgii, Bruksela.
Jaką historię opowiada „Upadek zbuntowanych aniołów”?
Temat pochodzi z 12. rozdziału Apokalipsy św. Jana, który opisuje wojnę w niebie. Michał i jego aniołowie walczą tam ze smokiem i jego zastępami, a pokonani zostają strąceni na ziemię. W tradycji chrześcijańskiej tę scenę łączy się z upadkiem Lucyfera, który z pychy zbuntował się przeciw Bogu i pociągnął za sobą część aniołów.
Bruegel nie pokazuje jednego momentu, lecz całe kłębowisko walki. Archanioł Michał stoi w środku kompozycji, a wokół niego toczą się dziesiątki pojedynczych starć. Aniołowie spychają przeciwników w dół, w ciemną część obrazu, gdzie upadli mają już postać potworów.
ArtystaPieter Bruegel starszy (ok. 1525/1530–1569)
DziełoUpadek zbuntowanych aniołów (1562) De val van de opstandige engelen (La chute des anges rebelles)
Technikaolej na desce dębowej, 117 × 162 cm
Gdzie jest oryginałKrólewskie Muzea Sztuk Pięknych Belgii, Bruksela
Co widać na obrazie Bruegla?
Obraz jest wyraźnie podzielony na dwie strefy. Górę wypełnia jasne, błękitne niebo z otworem przypominającym słońce, z którego wypadają kolejne postacie. Dół jest ciemny i zatłoczony stworami. Michał w złotej zbroi, z mieczem i tarczą z czerwonym krzyżem, zajmuje środek. Po jego bokach walczą dwaj aniołowie w białych szatach, a w górnych narożnikach anielscy muzycy dmą w trąby.
Najwięcej uwagi przyciągają upadli aniołowie. Bruegel złożył ich z części różnych zwierząt: mają cechy ryb, płazów, salamander i owadów, a niektórzy skrzydła motyli. Jest wśród nich na przykład ryba z ludzką nogą. Aniołowie walczą mieczami i włóczniami, część ostrzy jest zakrwawiona. Każde stworzenie jest namalowane dokładnie, z obserwacją prawdziwej przyrody, co sprawia, że fantastyczne postacie wyglądają bardzo realnie.
Co łączy ten obraz z Hieronimem Boschem?
Bruegla nazywano w jego epoce „drugim Boschem”. Świat hybrydowych stworów nawiązuje do „Ogrodu rozkoszy ziemskich” i „Sądu Ostatecznego” Boscha, a badacze wskazują też wpływy Albrechta Dürera i Fransa Florisa. Postacie anielskich muzyków Bruegel przejął z własnego rysunku „Sąd Ostateczny” z 1558 roku.
Obraz opowiada o walce dobra ze złem oraz cnoty z występkiem, czyli o tematach, które powracają w wielu dziełach Bruegla. Badaczka Tine Luk Meganck odczytuje go jako rodzaj gabinetu osobliwości, w którym obok siebie występują twory natury i przedmioty wykonane ręką człowieka. Anna Pawlak omawia go razem z „Triumfem śmierci” i „Szaloną Gretą” jako trzy obrazy połączone wspólnym tematem.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
Obraz należy do Królewskich Muzeów Sztuk Pięknych Belgii w Brukseli (Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique), numer inwentarza 584. Muzeum kupiło go w 1846 roku od Félixa Stappaertsa z Brukseli. To olej na desce dębowej o wymiarach 117 × 162 cm.
Przez pewien czas obraz przypisywano Boschowi, bo nie widać było na nim podpisu. Sygnaturę odkryto pod ramą w 1900 roku. Ponieważ widniało w niej nazwisko Bruegel, początkowo uznano dzieło za pracę jego syna, Pietera Bruegla młodszego. Dopiero odczytanie daty przesądziło, że namalował je ojciec. W lewym dolnym rogu widnieje napis „M.D.LXII / BRVEGEL”.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Upadek zbuntowanych aniołów”?
